Tymczasowe aresztowanie - samo zagrożenie wysoką karą nie wystarczy

Data publikacji: 08.08.2015r.

Z dniem 1 lipca 2015 r. weszła w życie najważniejsza część nowelizacji kodeksu postępowania karnego, wynikająca z ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1247). Uchwalone zmiany przepisów dotyczą wielu aspektów procesu karnego, w tym również instytucja izolacyjnego środka zapobiegawczego, jakim jest tymczasowe aresztowanie, który dzięki wprowadzonej zmianie nie powinien już być stosowany, jak dotychczas można to było ocenić, z pewnego rodzaju automatyzmem.

Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 75, artykuł 285 kodeksu postępowania karnego otrzymał nowe brzmienie:

Art. 258. §1. Tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować, jeżeli zachodzi:
1) uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu,
2) uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.
§2. Wobec oskarżonego, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo którego sąd pierwszej instancji skazał na karę pozbawienia wolności wyższą niż 3 lata, obawy utrudniania prawidłowego toku postępowania, o których mowa w § 1, uzasadniające stosowanie środka zapobiegawczego, mogą wynikać także z surowości grożącej oskarżonemu kary.
§3. Środek zapobiegawczy można wyjątkowo zastosować także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
§4. Decydując o zastosowaniu określonego środka zapobiegawczego, uwzględnia się rodzaj i charakter obaw wskazanych w § 1-3, przyjętych za podstawę stosowania danego środka oraz nasilenie ich zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium.

Warto dla porównania wskazać treści tego artykuł, sprzed zmiany, która weszła w życie od 1 stycznia 2015 r. wraz z naniesionymi na niej poprawkami (treści z poprzedniego stanu prawnego zostały przekreślone, natomiast treści dodane zostały zakreślona kolorem szarym):

 


Art. 258 § 1.Tymczasowe aresztowanie może nastąpić, jeżeli:

Tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować, jeżeli zachodzi:

1) zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu,

2) zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

§ 2.Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą.

Wobec oskarżonego, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo którego sąd pierwszej instancji skazał na karę pozbawienia wolności wyższą niż 3 lata, obawy utrudniania prawidłowego toku postępowania, o których mowa w § 1, uzasadniające stosowanie środka zapobiegawczego, mogą wynikać także z surowości grożącej oskarżonemu kary.

§3. Tymczasowe Środek aresztowanie zapobiegawczy może można wyjątkowo nastąpić zastosować także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, a zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.

§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio do pozostałych środków zapobiegawczych.

Decydując o zastosowaniu określonego środka zapobiegawczego, uwzględnia się rodzaj i charakter obaw wskazanych w § 1-3, przyjętych za podstawę stosowania danego środka oraz nasilenie ich zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium. 


 

Wprowadzona zmiana spowodowała, iż sama grożąca oskarżonemu surowa kara za zarzucany mu czyn nie stanowi już samodzielnej podstawy do zastosowania wobec tego oskarżonego najsurowszego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Ustawodawca wskazał bowiem, iż obawy, że oskarżony będzie utrudniał prawidłowy tok postępowania muszą wynikać z przesłanek określonych w §1 tego przepisu. Zatem sąd w uzasadnieniu postanowienia 
o zastosowaniu tymczasowego aresztowania od 1 lipca 2015 r. musi wykazać, że z uwagi na rodzaj i wymiar grożącej lub orzeczonej oskarżonemu kary istnieją uzasadnione obawy, iż oskarżony po wypuszczeniu go na wolność ucieknie lub ukryje się zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu lub, istnieje uzasadniona obawa, iż oskarżony będzie nakłaniał świadków, pokrzywdzonych lub współoskarżonych do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

 

Powyższa zmiana niewątpliwie jest zmianą jakościową, bowiem praktyka pokazuje, że sądy niejako z automaty stosowały środki zapobiegawcze w postaci tymczasowego aresztowania, uzasadniając ich zasadność z powołaniem się na wysokość grożącej oskarżonemu kary.

Nie można również zapominać, że tymczasowe aresztowanie ma na celu zabezpieczenie toku procesu a nie sposób odbywania na przyszłość kary która jeszcze nie została prawomocnie orzeczona.

stan prawny na dzień publikacji artykułu | publikacja: 2015-08-09

Art. 258. §1. Tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować, jeżeli zachodzi:
1) uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu,
2) uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.
§2. Wobec oskarżonego, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo którego sąd pierwszej instancji skazał na karę pozbawienia wolności wyższą niż 3 lata, obawy utrudniania prawidłowego toku postępowania, o których mowa w § 1, uzasadniające stosowanie środka zapobiegawczego, mogą wynikać także z surowości grożącej oskarżonemu kary.
§3. Środek zapobiegawczy można wyjątkowo zastosować także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
§4. Decydując o zastosowaniu określonego środka zapobiegawczego, uwzględnia się rodzaj i charakter obaw wskazanych w § 1-3, przyjętych za podstawę stosowania danego środka oraz nasilenie ich zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium.

wróć

phone